Eftir steikjandi sumarið 2021 með methita hefur norðurhvel jarðar gengið í garð kaldur vetur og mikið hefur snjóað, jafnvel í Saharaeyðimörkinni, einum heitasta stað jarðar. Hins vegar hefur suðurhvel jarðar gengið í garð steikjandi hita, þar sem hitastigið náði 50°C í Vestur-Ástralíu og risavaxnir ísjakar á Suðurskautslandinu hafa bráðnað. Hvað varð þá um jörðina? Hvers vegna segja vísindamenn að sjötta fjöldaútrýming gæti hafa átt sér stað?
Saharaeyðimörkin er stærsta eyðimörk jarðar og hefur afar þurrt og heitt loftslag. Helmingur svæðisins fær minna en 25 mm af árlegri úrkomu og sum svæði fá jafnvel enga úrkomu í nokkur ár. Meðalhiti ársins á svæðinu er allt að 30 ℃ og meðalhiti sumarsins getur farið yfir 40 ℃ í nokkra mánuði í röð og hæsti hiti sem mælst hefur er jafnvel allt að 58 ℃.
En á svona afar heitu og þurru svæði hefur sjaldan snjóað í vetur. Smábærinn Ain Sefra, sem er staðsettur í norðurhluta Saharaeyðimerkurinnar, snjóaði í janúar á þessu ári. Snjór huldi gullnu eyðimörkina. Litirnir tveir blandast saman og landslagið var sérstaklega sérstakt.
Þegar snjóaði lækkaði hitastigið í bænum niður í -2°C, sem var nokkrum gráðum lægra en meðalhiti fyrri vetra. Bærinn hafði snjóað fjórum sinnum á síðustu 42 árum, fyrst árið 1979 og síðustu þrjú sinnum á síðustu sex árum.
Snjór í eyðimörkinni er mjög sjaldgæfur, jafnvel þótt eyðimörkin sé mjög köld á veturna og hitastigið geti farið niður fyrir frostmark, en eyðimörkin er mjög þurr, það er yfirleitt ekki nægt vatn í loftinu og það er mjög lítið af regni og snjó. Snjókoman í Saharaeyðimörkinni minnir fólk á hnattrænar loftslagsbreytingar.
Rússneski veðurfræðingurinn Roman Vilfan sagði að snjókoma hefði orðið í Saharaeyðimörkinni, kuldaöldur í Norður-Ameríku, mjög hlýtt veður í Rússlandi og Evrópu og mikil rigning sem olli flóðum í Vestur-Evrópu. Þetta óeðlilega veður er að verða tíðara og ástæðan fyrir því eru loftslagsbreytingar af völdum hlýnunar jarðar.
Á suðurhveli jarðar má nú sjá áhrif hlýnunar jarðar beint. Á meðan norðurhvel jarðar stóð enn frammi fyrir kuldabylgju, stóð suðurhvel jarðar frammi fyrir hitabylgju, þar sem hitastig fór yfir 40°C víða í Suður-Ameríku. Í bænum Onslow í Vestur-Ástralíu mældist hæsti hiti upp á 50,7°C, sem sló met fyrir hæsta hitastig á suðurhveli jarðar.
Mikill hiti á suðurhveli jarðar tengist hitahvelfingaráhrifum. Á heitum, þurrum og vindlausum sumrum getur hlýja loftið sem stígur upp frá jörðinni ekki breiðst út heldur þjappast það niður á jörðina vegna mikils þrýstings í lofthjúpi jarðar, sem veldur því að loftið hitnar sífellt meira og meira. Mikill hiti í Norður-Ameríku árið 2021 stafar einnig af hitahvelfingaráhrifum.
Á syðsta odda jarðar er ástandið ekki bjart. Árið 2017 brotnaði risavaxinn ísjaki, númer A-68, af Larsen-C íshellunni á Suðurskautslandinu. Flatarmál hans getur náð 5.800 ferkílómetrum, sem er svipað og flatarmál Shanghai.
Eftir að ísjakinn brotnaði af hefur hann verið á reki í Suðurhöfum. Hann rak 4.000 kílómetra leið á einu og hálfu ári. Á þessu tímabili hélt ísjakinn áfram að bráðna og losaði allt að 152 milljarða tonna af ferskvatni, sem jafngildir geymslurými 10.600 Vesturvötna.
Vegna hlýnunar jarðar er bráðnun norður- og suðurpólanna, sem eru bundnir í miklu magni af fersku vatni, að hraða, sem veldur því að sjávarborð heldur áfram að hækka. Ekki nóg með það, heldur veldur hlýnun sjávar einnig varmaþenslu, sem gerir hafið stærra. Vísindamenn áætla að sjávarborð á heimsvísu sé nú 16 til 21 sentimetra hærra en það var fyrir 100 árum og hækkar nú um 3,6 millimetra á ári. Þegar sjávarborð heldur áfram að hækka mun það halda áfram að rofna eyjarnar og láglendisströndina og ógna lífi mannkynsins þar.
Mannleg starfsemi ræðst ekki aðeins beint inn í eða jafnvel eyðileggur búsvæði dýra og plantna í náttúrunni, heldur losar hún einnig mikið magn af koltvísýringi, metani og öðrum gróðurhúsalofttegundum, sem veldur hækkun á hitastigi jarðar, sem leiðir til loftslagsbreytinga og aukinnar líkur á öfgum í loftslagi.
Talið er að um 10 milljónir tegunda lifi nú á jörðinni. En á síðustu öldum hafa allt að 200.000 tegundir dáið út. Rannsóknir sýna að núverandi hraði tegundadauða á jörðinni er hraðari en meðalhraði í sögu jarðar og vísindamenn telja að sjötta fjöldadauðin gæti verið að eiga sér stað.
Á síðustu hundruðum milljóna ára hafa tugir tegunda, stórra sem smárra, átt sér stað á jörðinni, þar á meðal fimm afar alvarleg fjöldadauðaatburðir sem ollu því að flestar tegundir hurfu af jörðinni. Orsakir fyrri tegundadauðaatburða komu allar frá náttúrunni og talið er að sá sjötti sé orsök mannkynsins. Mannkynið þarf að bregðast við ef við viljum ekki deyja út eins og 99% tegunda jarðar gerðu eitt sinn.
Birtingartími: 12. apríl 2022